Dodenherdenking 4 mei in Zwijndrecht en Heerjansdam

Beste mensen,

Vanavond zijn we hier samen. Met elkaar, in stilte met gevoel.
We staan stil  bij de mensen die hun leven verloren door oorlogsgeweld.
Mensen met namen, gezichten en dromen – net als wij.
Mensen die werden weggenomen uit gezinnen, uit straten, uit onze samenleving.

Hier, op het Raadhuisplein in Zwijndrecht, doen wij wat ieder jaar weer belangrijk is:
wij nemen de tijd om samen te herinneren. Zoals wij daarna de tijd nemen om juist samen de vrijheid te vieren. 

Voor velen van ons begint herdenken bij de Tweede Wereldoorlog. Een periode die diepe sporen naliet.
In families. In verhalen die soms hardop zijn verteld, en soms alleen zijn doorgegeven in stilte.
De mensen die deze oorlog hebben meegemaakt, waren en zijn de dragers van onze geschiedenis.
Welvaart in ons land mag er dan voor zorgen dat mensen steeds ouder worden, toch zijn er steeds minder mensen,
die deze oorlog hebben meegemaakt en zelf nog hun verhaal kunnen vertellen. Dat maakt wat wij hier doen extra belangrijk.

Herdenken betekent ook luisteren naar wat ons is toevertrouwd. Het herinnert ons aan wie we waren.
Aan wat er misging. Aan hoe het heeft kunnen gebeuren. En aan hoe kwetsbaar vrijheid werkelijk is.
Omdat er in iedere tijd mensen zijn met ideologieën die leiden… 

Tot geweld, onderdrukking, macht willen over de anderen en moord. 
Door te blijven herhalen wat er is gebeurd, zorgen we ervoor dat onze geschiedenis niet vervaagt.
Deze verschrikkelijke gebeurtenissen leggen we niet alleen vast in schoolboeken en historische publicaties,
maar houden we vast in ons gevoel, ons kompas en nemen we mee in onze keuzes in het leven.

Op sommige plaatsen in het land zijn de littekens nog altijd zichtbaar in het straatbeeld.
Neem Rotterdam. In Zwijndrecht zijn er vooral veel mentale littekens.
Plaatsgenoten die het leven lieten. 

Leo Meijer. Op 9-jarige leeftijd vermoord in Auschwitz. 

Het gezin van slager Meijer. Vader, moeder en twee dochtertjes van twee en drie jaar oud.
Vermoord in Auschwitz. 

De familie Verschoor op de Ringdijk.

Dokter Ekelmans.

 Ambtenaar Gerrit de Waard, gefusilleerd in kamp Vught. 

Zwijndrechtenaren die hun leven hebben gegeven voorronde vrijheid: 
Arie van Aalst, Jacob Arie Kraak, Huig de Man, Johannes de Man, Nicolaas Rijsdijk, Abraham Teeuw,
Adriaan Vrijenhoek en Joost Dirk van Wingerden. 

Gerrit Rijsdijk uit Heerjansdam, die in 1948 het leven liet in Nederlands-Indië. 

Bram Nobels uit Heerjansdam, in 1944 op 36-jarige leeftijd gefusilleerd in kamp Vught. 

Herdenken gaat niet alleen over een lang verleden. Ook hier in Zwijndrecht leven mensen voor wie oorlog geen geschiedenis is,
maar een herinnering. Een herinnering die soms nog niet eens zo lang geleden is.
Mensen die zijn gevlucht, die verlies kennen,die hun thuis achter zich moesten laten. 
Mensen die oorlog nog elke dag bij zich dragen.

Tegelijk herdenken we ook Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog zijn uitgezonden naar conflictgebieden,
en die niet zijn teruggekeerd. Mensen die – in naam van vrede en veiligheid – hun leven verloren. 

Jan van Twist uit Zwijndrecht, in 2006 overleden bij een vredesmissie in Afghanistan.

De verhalen zijn belangrijk. We ontdekken ook dat niet altijd alles was zoals het werd verteld.

Achter discussies over politiek en beleid gaan altijd mensenlevens schuil.
Dat vraagt van ons zorgvuldigheid. En eerlijkheid. Want erkenning begint bij waarheid.

De persoonlijke verhalen zetten aan tot nadenken. En meer dan dat: om de geschiedenis en de doorwerking van oorlog te doorgronden,
worden we uitgedaagd om te komen met antwoorden op vragen als: hoe werken mechanismen van uitsluiting,
haat en vernietiging? Wat kunnen de ‘checks and balances’ van onze democratische rechtsstaat daarin betekenen?’

En wat is waarheid? Kennen we alle verhalen? We kennen allemaal de verhalen van verzet en,
in toenemende mate, van collaboratie. Maar wat weten we over de stilzwijgende meerderheid? ​​​​Die afwachtend en bang was. 
Die dacht dat het misschien wel niet zo’n vaart zou lopen. De mensen die ook nooit hadden gedacht dat ze in een oorlog verzeild zouden raken.

In een tijd waarin nieuws ons voortdurend bereikt en beïnvloedt, is waarheidsvinding geen vanzelfsprekendheid meer.
Waar de professionele onafhankelijke pers zich als vertellers van de verhalen heeft verbreed naar een (social) medialandschap,
waar individuele opvattingen of oprechte manipulatie voor de gewone mens steeds moeilijker is te onderscheiden. 
Juist daarom is herdenken vandaag ook een oefening in scherp blijven. Durven benoemen wat wringt.
Niet wegkijken als verhalen worden verdraaid of versimpeld.

Dat doen we niet om te verdelen, maar om recht te doen aan degenen die we herdenken.
En aan de samenleving waarin wij met velen samenleven.

Door te blijven herhalen, blijft het levend. Door te blijven benoemen, wordt het niet vergeten.

Laten we hier in Zwijndrecht die verantwoordelijkheid blijven dragen. Met aandacht voor elkaar.
Met ruimte voor verschillende verhalen. En met het besef dat herdenken niet eindigt na deze twee minuten stilte,
maar doorgaat in hoe wij leven.

Dank u wel